{"id":79598,"date":"2017-05-18T01:03:37","date_gmt":"2017-05-17T23:03:37","guid":{"rendered":"http:\/\/www.24zabrze.pl\/wiadomosci\/?p=79598"},"modified":"2017-05-18T01:03:37","modified_gmt":"2017-05-17T23:03:37","slug":"to-najbardziej-prestizowe-wydarzenie-w-polskim-muzealnictwie-wyroznienie-trafilo-do-zabrza","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.24zabrze.pl\/wiadomosci\/to-najbardziej-prestizowe-wydarzenie-w-polskim-muzealnictwie-wyroznienie-trafilo-do-zabrza\/","title":{"rendered":"To najbardziej presti\u017cowe wydarzenie w polskim muzealnictwie. Wyr\u00f3\u017cnienie trafi\u0142o do Zabrza"},"content":{"rendered":"
REKLAMA<\/span><\/div>
\"\"<\/a><\/div><\/div>

Muzeum G\u00f3rnictwa W\u0119glowego w Zabrzu otrzyma\u0142o wyr\u00f3\u017cnienie w konkursie na wydarzenie muzealne roku Sybilla 2016 w kategorii “Projekty naukowo-badawcze”.<\/h4>\n

Jury doceni\u0142o projekt “Narracje g\u00f3rnicze z terenu Zabrza”.<\/p>

\"\"<\/a><\/div><\/div>\n

Sybilla jest najbardziej presti\u017cowym wydarzeniem w polskim muzealnictwie. Konkurs organizuje Narodowy Instytut Muzealnictwa i Ochrony Zbior\u00f3w pod patronatem Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa. Jego celem jest zaprezentowanie i uhonorowanie najciekawszych inicjatyw z zakresu wszystkich dziedzin dzia\u0142alno\u015bci muzealnej. Muzeum G\u00f3rnictwa W\u0119glowego w Zabrzu zosta\u0142o docenione za projekt “Narracje g\u00f3rnicze z terenu Zabrza”. Projekt zosta\u0142 dofinansowany przez Miasto Zabrze i Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.<\/p>\n

\u201eNarracje g\u00f3rnicze z terenu Zabrza. Kopalnia to je do mie wszystko\u201d to setka wywiad\u00f3w przeprowadzonych z czynnymi i by\u0142ymi g\u00f3rnikami. <\/strong>Najstarszy z rozm\u00f3wc\u00f3w urodzi\u0142 si\u0119 w 1925 roku, najm\u0142odsi z kolei mieli w czasie realizacji projektu 24 lata.<\/b> Badacze nawi\u0105zywali kontakty z pracownikami kopal\u0144 dzia\u0142aj\u0105cych na terenie miasta oraz z g\u00f3rnikami zatrudnionymi w innych zak\u0142adach, ale mieszkaj\u0105cych w Zabrzu. W ten spos\u00f3b uda\u0142o si\u0119 spisa\u0107 wspomnienia g\u00f3rnik\u00f3w z czynnych kopal\u0144 m. in. \u201eMakoszowy\u201d, \u201eBudryk\u201d, \u201eHalemba\u201d, So\u015bnica,\u201d \u201eSzczyg\u0142owice\u201d i tych, w kt\u00f3rych ju\u017c dawno zako\u0144czono wydobycie\u00a0 jak \u201eMikulczyce\u201d, \u201eRokitnica\u201d, \u201ePstrowski\u201d, \u201eConcordia\u201d czy \u201eZabrze\u201d.<\/b>\u00a0 W\u015br\u00f3d rozm\u00f3wc\u00f3w s\u0105 pracownicy fizyczni oraz umys\u0142owi, zaliczaj\u0105cy si\u0119 do dozoru i innych specjalizacji, tak\u017ce ratownicy g\u00f3rniczy. Poprzez tak szeroki wyb\u00f3r \u201eNarracje g\u00f3rnicze\u2026\u201d staraj\u0105 si\u0119 odzwierciedli\u0107 ca\u0142y \u201eprzekr\u00f3j kopalni\u201d, jej \u015bwiat podziemny i na powierzchni, gdy\u017c obydwie przestrzenie s\u0105 \u015bci\u015ble zale\u017cne od siebie i przynale\u017cne sobie.<\/p>\n

Fragment ksi\u0105\u017cki \u201eNarracje g\u00f3rnicze z terenu Zabrza”<\/h4>\n

Posi\u0142ki od\u015bwi\u0119tne \u2013 Ma\u0142gorzata K\u0142ych<\/strong><\/em><\/p>\n

R<\/span>ytm \u017cycia g\u00f3rniczych rodzin wyznaczany by\u0142 czasem pracy. Do 1981 roku dniami wolnymi by\u0142y wy\u0142\u0105cznie niedziele i \u015bwi\u0119ta (pa\u0144stwowe, religijne). W rezultacie strajk\u00f3w robotniczych na prze\u0142omie sierpnia i wrze\u015bnia 1980 roku w g\u00f3rnictwie zacz\u0105\u0142 obowi\u0105zywa\u0107 pi\u0119ciodniowy tydzie\u0144 pracy.1 Teoretycznie zwi\u0119kszona zosta\u0142a liczba dni wolnych, kt\u00f3re stwarza\u0142y okazj\u0119 do spo\u017cywania od\u015bwi\u0119tnych posi\u0142k\u00f3w. Realia polityczne i gospodarcze powodowa\u0142y, \u017ce wymuszano na g\u00f3rnikach prac\u0119 tak\u017ce w dni ustawowo wolne. Mi\u0119dzy innymi z tego powodu posi\u0142ki jadane w\u00f3wczas w gronie rodzinnym by\u0142y dla nich wa\u017cnym elementem robotniczego \u017cycia. Emerytowany g\u00f3rnik z \u017bor wspomina niedzielne obiady:<\/p>\n

“Ja pochodz\u0119 z takiej tradycyjnej \u015bl\u0105skiej rodziny i w moim domu przynajmniej w niedziel\u0119 taki tradycyjny obiad po ko\u015bciele, po mszy si\u0119 odbywa\u0142. Bardzo rzadko by\u0142o, \u017ce kogo\u015b tam nie by\u0142o.
\nWiadomo, w niedziel\u0119 te\u017c si\u0119 pracowa\u0142o, tak\u017ce r\u00f3\u017cnie to bywa\u0142o, ale generalnie przynajmniej w niedziel\u0119 ta rodzina zasiada\u0142a do tego posi\u0142ku i to by\u0142o takie bardzo, bardzo cz\u0119ste. […] Tradycyjnie mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce kluski, rolada i modro kapusta, nie? No i oczywi\u015bcie ros\u00f3\u0142. W wielu przypadkach tak rzeczywi\u015bcie by\u0142o. Oczywi\u015bcie rolady s\u0105 zawsze tak\u0105 potraw\u0105, kt\u00f3ra wymaga wi\u0119kszego nak\u0142adu pracy, ale powiedzmy: ten kawa\u0142ek mi\u0119sa, kluski, kapusta to prawie regularnie w niedziel\u0119.”<\/p>\n

W<\/span>yj\u0105tkowo\u015b\u0107 dnia wolnego nie zawsze wi\u0105za\u0142a si\u0119 jednak z bogactwem serwowanych potraw. Inny g\u00f3rnik wspomina: \u201eNa obiad ajntopf, gulasz chlebowy \u2013 brotzupaj (chleb moczony, czosnek i \u0142\u00f3j).” By\u0142y to wi\u0119c dania g\u00f3rno\u015bl\u0105skiej kuchni, tradycyjnie skromnej. Najbardziej tradycyjny i wyj\u0105tkowy charakter zachowa\u0142a wieczerza wigilijna. Na przewa\u017caj\u0105cym obszarze G\u00f3rnego \u015al\u0105ska podawano zup\u0119 siemieniotk\u0119 z ziaren konopi, zasypan\u0105 czasem kasz\u0105 jaglan\u0105 z ugotowanymi na sypko poga\u0144skimi krupami (kasz\u0105 gryczan\u0105). Spo\u017cywano r\u00f3wnie\u017c moczk\u0119 \u2212 bryj\u0119 ugotowan\u0105 z rozmoczonego w ciemnym piwie z suszonymi \u015bliwkami piernika, na przyk\u0142ad w Pszczy\u0144skim g\u0119sty sos przygotowywano z moczonego piernika z bakaliami. Na stole kr\u00f3lowa\u0142y mak\u00f3wki \u2013 robione z kawa\u0142k\u00f3w bu\u0142ki wymieszanych z makiem z dodatkiem miodu i bakalii, kapusta z grzybami, kasza jaglana z cynamonem i cukrem, jab\u0142ka pieczone z konfiturami, kompot z suszonych owoc\u00f3w, strucle z makiem, pierniki z marmolad\u0105, ciasteczka orzechowe. Na po\u0142udniowych kra\u0144cach Raciborszczyzny, gdzie by\u0142y silne wp\u0142ywy morawskie, podczas wigilii podawa\u0142o si\u0119 mi\u0119dzy innymi puczki (kluski dro\u017cd\u017cowe) z makiem, polane przed podaniem roztopionym mas\u0142em albo posypane kakao lub cukrem pudrem. Gdzieniegdzie na ziemi pszczy\u0144skiej w wiejskich rodzinach na wigili\u0119 by\u0142 ry\u017c na g\u0119sto lub grysik (kasza manna), podawane na s\u0142odko z cynamonem. Znane jest zami\u0142owanie \u015al\u0105zak\u00f3w do ryb. Szczeg\u00f3lnie \u015bledzie \u2013 harynki \u2212 przygotowywano na wiele sposob\u00f3w: solone, w zalewie octowej, opiekane, w \u015bmietanie z mleczem i bez mlecza, w oleju lub z mlekiem. Karp, nieodzowny dzisiaj na wigilijnym stole, pojawi\u0142 si\u0119 na \u015bl\u0105skich sto\u0142ach w latach 30. XX wieku. Wcze\u015bniej bywa\u0142 tylko na sto\u0142ach miejskich, gdzie trafia\u0142 z hodowli dworskich. Bo\u017ce Narodzenie cechowa\u0142a niezwyk\u0142a wystawno\u015b\u0107, na obiad podawano pieczon\u0105 g\u0119\u015b, a na \u015bniadanie i kolacj\u0119 pojawia\u0142y si\u0119 w\u0119dliny ze \u015bwiniobicia.<\/p>\n

G<\/span>\u00f3rnicy, z kt\u00f3rymi rozmawia\u0142am, wymieniali kapust\u0119 z grochem, siemieniotk\u0119, tarte kluski z cebul\u0105, kompot, moczk\u0119. \u017bona emerytowanego kierownika oddzia\u0142u opowiada\u0142a:<\/p>\n

“tak jak z domu wynios\u0142am dwana\u015bcie potraw, dwie kapusty, m\u0105\u017c robi kapust\u0119 z grochem i z suszonymi grzybami, a ja z pieczarkami tylko, dwie zupy: rybn\u0105 i barszcz z uszkami, mak\u00f3wki, bo zi\u0119\u0107 lubi, a my kluseczki z makiem, bo m\u0105\u017c lubi, suszony kompot, du\u017co tego jest, \u015bledzie jedne z miodem i drugie ze \u015bmietan\u0105, ryby, my karp, zi\u0119\u0107 nie lubi, to filety jakie\u015b.”<\/p>\n

Ratownik g\u00f3rniczy z kopalni \u201eMakoszowy” relacjonowa\u0142 za\u015b: \u201eWigilia u te\u015bci\u00f3w (barszcz czerwony z uszkami, bigos, pierogi, mak\u00f3wki, ryba).”
\nTradycje wigilijne r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 w zale\u017cno\u015bci od subregionu \u015bl\u0105skiego. Jeden z g\u00f3rnik\u00f3w mieszkaj\u0105cy w \u017borach powiedzia\u0142:<\/p>\n

“Ja pochodz\u0119 akurat z takiego regionu, gdzie gotuje si\u0119 zup\u0119 rybn\u0105, no i tradycyjnie do dnia dzisiejszego, bo moja mama gotowa\u0142a i teraz \u017cona gotuje, dzieci si\u0119 te\u017c do tego przyzwyczai\u0142y, tak\u017ce musi by\u0107 ta zupa rybna z grzankami, wiadomo: karp, moczka, mak\u00f3wki \u2013 to s\u0105 te tradycyjne rzeczy, kt\u00f3re na pewno na tym stole wigilijnym s\u0105. Ale wiem, \u017ce niekt\u00f3rzy jedz\u0105 r\u00f3\u017cnego rodzaju zupy grzybowe, zupy z konopi \u2013 \u201ekonopiotki” tak zwane, ale u mnie zawsze jest ta zupa rybna.”<\/p>\n

W<\/span>i\u0119kszo\u015b\u0107 przyjezdnych g\u00f3rnik\u00f3w i ich rodzin zaakceptowa\u0142a smaki \u015bl\u0105skie. G\u0142\u00f3wnie nale\u017cy tu wspomnie\u0107 o \u017conach, kt\u00f3re przej\u0119\u0142y od swoich \u015bl\u0105skich s\u0105siadek zwyczaje kulinarne, na przyk\u0142ad \u015bl\u0105ski niedzielny obiad: ros\u00f3\u0142, kluski, rolada, modro kapusta. Przemiany w stylu od\u017cywiania si\u0119 g\u00f3rnik\u00f3w mieszkaj\u0105cych na \u015al\u0105sku mo\u017cna dostrzec przede wszystkim w zaniku sezonowo\u015bci po\u017cywienia. Zatar\u0142y si\u0119 znacz\u0105ce r\u00f3\u017cnice pomi\u0119dzy po\u017cywieniem codziennym a \u015bwi\u0105tecznym, z\u0142agodzi\u0142y rygory dotycz\u0105ce postu. Najwi\u0119ksze zmiany zasz\u0142y w sk\u0142adzie posi\u0142ku rannego i wieczornego. Pojawi\u0142y si\u0119 nowe, wsp\u00f3\u0142czesne dania wykraczaj\u0105ce poza region, a nawet poza granice Polski. Na \u015bniadanie dosz\u0142y owoce. Natomiast najmniejsze zmiany zasz\u0142y w jad\u0142ospisie wigilijnym i niedzielnym obiedzie. Sam posi\u0142ek regeneracyjny jest ciekawym zjawiskiem kulturowym, g\u0142\u00f3wnie ze wzgl\u0119du na zwyczajow\u0105 nazw\u0119, jak\u0105 nadano mu na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku \u2013 flaps. Oddaje ona niezbyt pozytywn\u0105 opini\u0119 o daniach przygotowywanych przez kopalniane kuchnie. S\u0142owo flaps, jakim pos\u0142ugiwali si\u0119 g\u00f3rnicy pracuj\u0105cy w Zabrzu w latach 30. XX wieku, oznacza\u0142o kiepskiej jako\u015bci posi\u0142ek10. Jak wskazali g\u00f3rnicy pami\u0119taj\u0105cy smak owych da\u0144, odniesienie to by\u0142o adekwatne.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Muzeum G\u00f3rnictwa W\u0119glowego w Zabrzu otrzyma\u0142o wyr\u00f3\u017cnienie w konkursie na wydarzenie muzealne roku Sybilla 2016 w kategorii “Projekty naukowo-badawcze”. Jury doceni\u0142o projekt “Narracje g\u00f3rnicze z terenu Zabrza”. Sybilla jest najbardziej presti\u017cowym wydarzeniem w polskim muzealnictwie. Konkurs organizuje Narodowy Instytut Muzealnictwa i Ochrony Zbior\u00f3w pod patronatem Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa. Jego celem jest zaprezentowanie i uhonorowanie […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":79605,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-79598","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wszystko"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.24zabrze.pl\/wiadomosci\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/79598","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.24zabrze.pl\/wiadomosci\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.24zabrze.pl\/wiadomosci\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.24zabrze.pl\/wiadomosci\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.24zabrze.pl\/wiadomosci\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=79598"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.24zabrze.pl\/wiadomosci\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/79598\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.24zabrze.pl\/wiadomosci\/wp-json\/wp\/v2\/media\/79605"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.24zabrze.pl\/wiadomosci\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=79598"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.24zabrze.pl\/wiadomosci\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=79598"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.24zabrze.pl\/wiadomosci\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=79598"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}