{"id":102813,"date":"2023-02-14T13:20:10","date_gmt":"2023-02-14T12:20:10","guid":{"rendered":"https:\/\/www.24zabrze.pl\/wiadomosci\/?p=102813"},"modified":"2023-02-14T13:20:10","modified_gmt":"2023-02-14T12:20:10","slug":"po-erze-przemyslowej-przyszedl-czas-na-poszukiwanie-nowej-tozsamosci-najstarsza-dzielnica-zabrza-ma-780-lat","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.24zabrze.pl\/wiadomosci\/po-erze-przemyslowej-przyszedl-czas-na-poszukiwanie-nowej-tozsamosci-najstarsza-dzielnica-zabrza-ma-780-lat\/","title":{"rendered":"Po erze przemys\u0142owej przyszed\u0142 czas na poszukiwanie nowej to\u017csamo\u015bci. Najstarsza dzielnica Zabrza ma 780 lat"},"content":{"rendered":"
REKLAMA<\/span><\/div>
\"\"<\/a><\/div><\/div>

Dzielnica Biskupice jest najstarsz\u0105 w Zabrzu – pierwsze wzmianki na jej temat pochodz\u0105 z XIII wieku. W tym roku przypada 780-lecie jej istnienia, z tego powodu magistrat przybli\u017ca histori\u0119 tej cz\u0119\u015bci miasta.<\/h2>\n

W miniony weekend Rada Dzielnicy Biskupice zainaugurowa\u0142a obchody 780-lecie istnienia tej najstarszej dzielnicy Zabrza. W ramach jubileuszu og\u0142oszone zosta\u0142y ju\u017c konkursy: plastyczny oraz fotograficzny, natomiast przez ca\u0142y rok odbywa\u0107 si\u0119 b\u0119d\u0119 liczne imprezy okoliczno\u015bciowe dla mieszka\u0144c\u00f3w.<\/p>

REKLAMA<\/span><\/div>
\"\"<\/a><\/div><\/div>\n

Szczeg\u00f3lnie donios\u0142ym punktem obchod\u00f3w b\u0119dzie niew\u0105tpliwie Uroczysta Sesja Rady Miasta, w ramach kt\u00f3rej uczniowie Szko\u0142y Podstawowej nr 21 przedstawi\u0105 histori\u0119 swojej dzielnicy.<\/h4>\n

Biskupice to najbardziej wysuni\u0119ta na wsch\u00f3d dzielnica Zabrzu. Jej nazwa pojawi\u0142a si\u0119 po raz pierwszy w dokumencie pisanym w 1243 roku. Wtedy to ksi\u0119\u017cna kaliska Wiola wystawi\u0142a dokument zwalniaj\u0105cy mieszka\u0144c\u00f3w ville Domini episcopi Vratislaviensis, que Biscupici dicitur circa Bitom, czyli wsi pan\u00f3w biskup\u00f3w wroc\u0142awskich, kt\u00f3ra zwana jest Biskupice ko\u0142o Bytomia, z ci\u0119\u017car\u00f3w na rzecz dworu ksi\u0105\u017c\u0119cego.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Reprodukcja tego dokumentu jest jednym z eksponat\u00f3w w ramach wystawy \u201eOpowiem Wam o Zabrzu\u201d, kt\u00f3r\u0105 do ko\u0144ca lutego zobaczy\u0107 mo\u017cna w Galerii Caf\u00e9 Silesia Muzeum Miejskiego w Zabrzu. Z jego tre\u015bci wynika, \u017ce Wiola by\u0142a ju\u017c wtedy ksi\u0119\u017cn\u0105 kalisk\u0105. kt\u00f3ry to tytu\u0142, wraz z ziemiami Kalisza i Rudy ko\u0142o Wielunia w Wielkopolsce, otrzyma\u0142a jako zado\u015b\u0107uczynienie za ksi\u0119stwo opolskie.<\/p>\n

Dokument wydany w Mechnicy ko\u0142o Ko\u017ala adresowany by\u0142 do biskupa Tomasza Rawity, kt\u00f3ry sprawowa\u0142 w\u00f3wczas funkcj\u0119 kanclerza ksi\u0105\u017c\u0119cego, a w 1230 roku zosta\u0142 biskupem wroc\u0142awskim.<\/h4>\n

Historia osadnictwa na tych ziemiach si\u0119ga jednak daleko przed pierwsze \u017ar\u00f3d\u0142a pisane, bowiem ju\u017c w czasach prehistorycznych, o czym \u015bwiadcz\u0105 liczne znaleziska archeologiczne z 1927 roku, pochodz\u0105ce z epoki kamienia \u2013 mezolitu \u2013 kt\u00f3ry trwa\u0142 od 8 tysi\u0119cy lat p.n.e. do oko\u0142o 4 tysi\u0119cy lat p.n.e.<\/p>\n

W tym to czasie, za ust\u0119puj\u0105cym lodowcem, zacz\u0119\u0142y nap\u0142ywa\u0107 na nasze ziemie grupy ludno\u015bci z po\u0142udnia Europy. Ludno\u015b\u0107 ta na miejsce swoich obozowisk wybiera\u0142a g\u0142\u00f3wnie piaszczyste wydmy i niskie tarasy rzek. Jednym z takich obozowisk by\u0142y w\u0142a\u015bnie Biskupice. Nieistniej\u0105ca ju\u017c rozleg\u0142a, piaszczysta wydma oraz rzeka Bytomka stwarza\u0142y znakomite warunki dla tego typu osadnictwa.<\/p>\n

Miejsce to odwiedzane by\u0142o jednak o wiele wcze\u015bniej, o czym \u015bwiadczy cz\u0119\u015b\u0107 znalezionych tu zabytk\u00f3w ze schy\u0142ku paleolitu, m.in. wiele przedmiot\u00f3w krzemiennych stanowi\u0105cych ca\u0142kiem poka\u017any zbi\u00f3r narz\u0119dzi, surowc\u00f3w i p\u00f3\u0142wytwor\u00f3w.<\/h4>\n

Wydaje si\u0119 wysoce prawdopodobne, \u017ce zajmowano si\u0119 w Biskupicach wyrobem narz\u0119dzi przeznaczonych do \u0142owiectwa i czynno\u015bci gospodarczych. Tak du\u017ca ilo\u015b\u0107 narz\u0119dzi \u0142owieckich sk\u0142ania do wniosku, \u017ce tereny te by\u0142y bogate w zwierzyn\u0119.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Biskupice na prze\u0142omie XIII i XIV wieku by\u0142y znacz\u0105c\u0105 wsi\u0105, lokowan\u0105 na prawie niemieckim, o czym \u015bwiadczy fakt istnienia wolnego so\u0142ectwa. Pod upraw\u0119 przeznaczonych by\u0142o 66 \u0142an\u00f3w ma\u0142ych, czyli oko\u0142o 1188 hektar\u00f3w. Uprawiano podstawowe gatunki zb\u00f3\u017c i len, hodowano byd\u0142o, trzod\u0119 chlewn\u0105, dr\u00f3b i owce. Znacz\u0105c\u0105 pozycj\u0119 zajmowa\u0142a uprawa chmielu, kt\u00f3ry dostarczano na potrzeby parafialnego i dworskiego browaru.<\/p>\n

Pierwsza po\u0142owa XV wieku nie sprzyja\u0142a rozwojowi Biskupic z uwagi na wojny husyckie, kt\u00f3re swym zasi\u0119giem obj\u0119\u0142y teren G\u00f3rnego \u015al\u0105ska, pustosz\u0105c jego ziemie.<\/h4>\n

Pocz\u0105tki g\u00f3rnictwa w dzielnicy si\u0119gaj\u0105 1548 roku, kiedy to Baltazar von Promnitz, biskup wroc\u0142awski, udzieli\u0142 braciom Miko\u0142ajowi I Janowi Birawskim przywileju g\u00f3rniczego i pozwolenia na poszukiwanie i wydobywanie kruszc\u00f3w na terenie Biskupic i okolicy, zgodnie z prawem g\u00f3rniczym. W tym samym roku z r\u0105k tego\u017c biskupa prawa g\u00f3rnicze otrzyma\u0142y tak\u017ce Zabrze i So\u015bnica.<\/p>\n

W 1742 roku, w efekcie pierwszej wojny \u015bl\u0105skiej, Biskupice znalaz\u0142y si\u0119 pod panowaniem kr\u00f3l\u00f3w pruskich w powiecie bytomskim. W 1748 roku dobra biskupickie zosta\u0142y sprzedane przez Jana hr. Dunina Franciszkowi Wolfgangowi von Stechow, kt\u00f3rego c\u00f3rka i spadkobierczyni El\u017cbieta wnios\u0142a Biskupice w wianie hrabiemu Janowi Bapty\u015bcie von Ballestremowi, za\u0142o\u017cycielowi jednej z najwi\u0119kszych pot\u0119g przemys\u0142owych na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku.<\/p>\n

Wiek XIX, szczeg\u00f3lnie jego druga po\u0142owa, to w Biskupicach okres gwa\u0142townej industrializacji. Rozpoczyna si\u0119 w 1854 roku, gdy August Borsig stworzy\u0142 podwaliny pod jeden z najwi\u0119kszych kombinat\u00f3w przemys\u0142owych.<\/h4>\n

Kupi\u0142 on w Biskupicach m\u0142yn wodny i dzia\u0142k\u0119 o powierzchni 14 hektar\u00f3w, wydzier\u017cawi\u0142 tak\u017ce pola g\u00f3rnicze Gute Hedwig, Berthawunsch i Hedwigswunsch. Da\u0142o to pocz\u0105tek p\u00f3\u017aniejszej kopalni Hedwigswunsch (Jadwiga).<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Albert Borsig, na gruntach zakupionych jeszcze przez swojego ojca Augusta, wybudowa\u0142 w 1862 roku kopalni\u0119 Hedwigswunsch (Jadwiga), a w latach 1863-1864 hut\u0119 \u017celaza z dwoma wielkimi piecami, stalowni\u0105 martenowsk\u0105, walcowni\u0105, ku\u017ani\u0105 i warsztatami mechanicznymi. Koncern uruchomi\u0142 te\u017c w 1873 roku kopalni\u0119 Ludwigsgl\u00fcck (Ludwik). Rozbudow\u0119 kontynuowali trzej synowie Alberta (Arnold, Konrad i Ernest).<\/p>\n

W 1884 roku koncern zosta\u0142 powi\u0119kszony o koksowni\u0119 Jadwiga. W 1913 roku koncern sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z dw\u00f3ch kopal\u0144 w\u0119gla Hedwigswunsch i Ludwigsgl\u00fcck, huty \u017celaza i stali oraz koksowni.<\/h4>\n

Produkowano g\u0142\u00f3wnie na potrzeby zak\u0142ad\u00f3w w Berlinie, kolei \u017celaznej, armii i floty niemieckiej oraz innych dziedzin przemys\u0142u. W rezultacie na rok przed wybuchem I wojny \u015bwiatowej w kombinacie Borsigwerk, przy zatrudnieniu 8 tys. robotnik\u00f3w, produkowano: 1,3 min ton w\u0119gla kamiennego, 200 tys. ton koksu, 80 tys. ton sur\u00f3wki, 100 tys. ton stali, 24 tys. ton blachy.<\/p>\n

Rozw\u00f3j przemys\u0142u przyci\u0105gn\u0105\u0142 rzesze ludno\u015bci szukaj\u0105cej pracy, a to z kolei wymusi\u0142o potrzeb\u0119 budowy zaplecza socjalnego. Dla pracownik\u00f3w koncernu z administracji, nadzoru technicznego oraz robotnik\u00f3w w latach 1863-1871 wybudowano jedn\u0105 z pierwszych zabrskich kolonii robotniczych Borsigwerk. Na jej terenie powsta\u0142y nie tylko domy mieszkalne, ale r\u00f3wnie\u017c budynki i obiekty u\u017cyteczno\u015bci publicznej: szko\u0142a i poczta oraz kaplica ewangelicka z cmentarzem. Czynna by\u0142a oczyszczalnia \u015bciek\u00f3w.<\/p>\n

Szko\u0142\u0119 ewangelick\u0105 wybudowano w latach 1869-1870, urz\u0105dzono w niej mieszkania dla nauczycieli i kaplic\u0119, kt\u00f3rej wyposa\u017cenie sprezentowa\u0142a rodzina.<\/h4>\n

II wojna \u015bwiatowa, opr\u00f3cz tragedii ludzkich, nie przynios\u0142a wi\u0119kszych strat w substancji mieszkaniowej i przemys\u0142owej Biskupic. Oficjalne przej\u0119cie Biskupic przez administracj\u0119 polsk\u0105 nast\u0105pi\u0142o 19 marca 1945 roku. Zanim si\u0119 to jednak sta\u0142o, dzielnica zosta\u0142a ogo\u0142ocona niemal z wszelkich urz\u0105dze\u0144 przemys\u0142owych, kt\u00f3re, za\u0142adowane na wagony, wywo\u017cone by\u0142y szerokim torem na Wsch\u00f3d. Podobny los spotka\u0142 kilka tysi\u0119cy g\u00f3rnik\u00f3w, uwi\u0119zionych, a nast\u0119pnie deportowanych do pracy w tamtejszych kopalniach, gdzie wielu z nich zako\u0144czy\u0142o \u017cycie w tragiczny spos\u00f3b.<\/p>\n

\"\"<\/a>

fot. Muzeum G\u00f3rnictwa W\u0119glowego w Zabrzu<\/p><\/div>\n

Znajduj\u0105ce si\u0119 na terenie Zabrza kopalnie, huty i koksownie zosta\u0142y znacjonalizowane i przez wiele nast\u0119pnych dziesi\u0119cioleci funkcjonowa\u0142y wedle regu\u0142 obowi\u0105zuj\u0105cych w socjalistycznej gospodarce planowej. Potem jednak inwestycje ograniczono i przedsi\u0119biorstwa ulega\u0142y stopniowej dekapitalizacji. Zdawa\u0142o si\u0119, \u017ce i dzielnica powoli umiera. Jeszcze tylko 31 marca 1955 roku, na mocy uchwa\u0142y Rady Ministr\u00f3w i rozporz\u0105dzenia Ministra Hutnictwa, powo\u0142ano do \u017cycia Instytut Chemicznej Przer\u00f3bki W\u0119gla, a nast\u0119pnie 4 grudnia 1961 roku, w Barb\u00f3rk\u0119, otwarto Szpital G\u00f3rniczy w Zabrzu-Biskupicach. Dzisiaj szpital jest sp\u00f3\u0142k\u0105 miejsk\u0105 i przechodzi g\u0142\u0119bok\u0105 transformacj\u0119.<\/p>\n

Dzisiejsze Biskupice, kt\u00f3re utraci\u0142y sw\u00f3j przemys\u0142owy i robotniczy charakter, przechodz\u0105 czas trudnego poszukiwania swojej nowej to\u017csamo\u015bci.<\/h4>\n

Zapewne nowe inwestycje i sukcesy Instytutu Chemicznej Przer\u00f3bki W\u0119gla, rozbudowa Szpitala Miejskiego, czy inwestycje w biskupickie szko\u0142y, a tak\u017ce budowa nowych osiedli domk\u00f3w jednorodzinnych przyczyniaj\u0105 si\u0119 powoli do zmiany wizerunku dzielnicy.<\/p>\n

(\u017cms)\/UM Zabrze
\nfot. Pawe\u0142 JaNic Janicki\/UM Zabrze, MGW<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dzielnica Biskupice jest najstarsz\u0105 w Zabrzu – pierwsze wzmianki na jej temat pochodz\u0105 z XIII wieku. W tym roku przypada 780-lecie jej istnienia, z tego powodu magistrat przybli\u017ca histori\u0119 tej cz\u0119\u015bci miasta. W miniony weekend Rada Dzielnicy Biskupice zainaugurowa\u0142a obchody 780-lecie istnienia tej najstarszej dzielnicy Zabrza. W ramach jubileuszu og\u0142oszone zosta\u0142y ju\u017c konkursy: plastyczny oraz […]<\/p>\n","protected":false},"author":17,"featured_media":102833,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[8,9,1],"tags":[],"class_list":["post-102813","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-referendum","category-stronaglowna","category-wszystko"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.24zabrze.pl\/wiadomosci\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/102813","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.24zabrze.pl\/wiadomosci\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.24zabrze.pl\/wiadomosci\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.24zabrze.pl\/wiadomosci\/wp-json\/wp\/v2\/users\/17"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.24zabrze.pl\/wiadomosci\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=102813"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.24zabrze.pl\/wiadomosci\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/102813\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.24zabrze.pl\/wiadomosci\/wp-json\/wp\/v2\/media\/102833"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.24zabrze.pl\/wiadomosci\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=102813"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.24zabrze.pl\/wiadomosci\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=102813"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.24zabrze.pl\/wiadomosci\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=102813"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}